ઉપનિષદ સિરીઝ · વિડિયો ૧૪૦

ૐ આપ્યાયન્તુ મમાંગાનિ વાક્ પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમ્ ઇન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મૌપનિષદમ્ મા અહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદ્ અનિરાકરણમસ્તુ અનિરાકરણં મેઽસ્તુ તદાત્મને નિરતેય ઉપનિષસુ ધર્માસ્તે મય સંતુ તે મય સંતુ ૐમ શાંતિ શાંતિ.

હે પરમેશ્વર, મારા બધા અંગો-અવયવો વૃદ્ધિ પામો. વાણી, ચક્ષુ, કર્ણેન્દ્રિય વગેરે બધી જ કર્મેન્દ્રિયો અને જ્ઞાનેન્દ્રિયો, સમસ્ત પ્રાણ, શારીરિક અને માનસિક શક્તિ, ઓજસ, તેજથી પરિપુષ્ટ થાવ, વિકસિત થાવ. હું બ્રહ્મ ઉપનિષદમાં પ્રતિપાદિત અવિનાશી બ્રહ્માના સ્વરૂપનો ક્યારેય અસ્વીકાર ન કરું અને બ્રહ્મ પણ મારો ક્યારેય પરિત્યાગ ન કરો. તે મને સદેવ પોતાના સામિપ્યનો બોધ કરાવે. તે બ્રહ્મની સાથે મારો અને મારી સાથે તે બ્રહ્મનો પ્રગાઢ સંબંધ સતત રહે. ઉપનિષદમાં વર્ણવેલા જે ધર્મ છે, તે બધા પરમાત્મ તત્વમાં નિરત એવા મારામાં પ્રકાશિત થઈ અને સ્થિર થાવ. હે પરમાત્મા, ત્રિવિધતાપ શાંત થાવ.

"ૐ રુદ્ર જાબાલો ઉપનિષદ" આ ઉપનિષદ સામવેદીય પરંપરાનું છે, એટલે ગેય છે, ગાઈ શકાય એવા પ્રકારના એના મંત્રો છે બધા. આની અંદર રુદ્રાક્ષની અતિશય મહત્તા બતાવવામાં આવી છે, તે આ ઉપનિષદનું પ્રયોજન છે. જેને રુદ્રાક્ષ પહેર્યો, તેને કોઈનૂરથી શું મતલબ છે? ઉપનિષદનો આરંભ ભુષુંડ અને કાલાગ્ની રુદ્રની આખ્યાયિકા સાથે થયો. સૌપ્રથમ ભુષુંડોજીએ રુદ્રાક્ષની ઉત્પત્તિ અને તેને ધારણ કરવાના ફળ વિશે પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, જેનો ઉત્તર કાલાગ્ની રુદ્રે ભગવાને બહુ વિસ્તારથી આપ્યો છે. તેમણે ક્રમશઃ રુદ્રાક્ષની ઉત્પત્તિ, રુદ્રાક્ષના ધારણ અને જપનું ફળ, રુદ્રાક્ષના ઉત્તમ, મધ્યમ અને અધમ એવા ભેદ, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, શુદ્ર આદિ રુદ્રાક્ષના ભેદ, ગ્રાહ્ય અને અગ્રાહ્ય રુદ્રાક્ષ, શિખા વગેરે સ્થાનોમાં રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવાનું વિધાન અને જે તે સ્થાનો પર રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવાના મંત્ર, રુદ્રાક્ષના મુખભેદ, રુદ્રાક્ષ ધારણ કરનાર માટે વર્જન્યમ તથા રુદ્રાક્ષ વિદ્યા જાણવાની ફલશ્રુતિનું વર્ણન છે.

આવી રીતે આ ઉપનિષદની અંદર રુદ્રાક્ષ વિશેનું સમગ્ર વિવેચન કરવામાં આવેલું છે.

એકવાર ભૂષંડીજીએ કાલાગ્ની રુદ્રને પૂછ્યું કે, "હે ભગવાન, આ રુદ્રાક્ષની ઉત્પત્તિ કેવી રીતે થઈ અને તેને ધારણ કરવાથી શું લાભ થાય?" તેમને ભગવાન કાલાગ્ની રુદ્રએ કહ્યું કે, "જ્યારે હું ત્રિપુરાસુર રાક્ષસને મારવા માટે આંખો બંધ કરીને સમાધિસ્થ થયો, ત્યારે આંખમાંથી આંસુ જળબિંદુ એ પૃથ્વી પર પડ્યા. તે બુંદો રુદ્રાક્ષ બની ગયા."

"સૌના કલ્યાણને માટે, કલ્યાણની કામનાથી જ કહું છું કે જે આ રુદ્રાક્ષનું નામ પણ લે છે, તે દસ ગાયોનું દાન કર્યાનું ફળ મેળવે છે." રુદ્રાક્ષ રુદ્રની આંખો છે, એટલે એને રુદ્રાક્ષ કહેવામાં આવે છે. એના આંખમાંથી પડ્યું ને! કાલાગ્ની રુદ્ર ભગવાન તે વખતે એટલી બધી અનુકંપા, કેમ કે ત્રિપુરાસુર જે રાક્ષસ છે, ત્રણે પુરોની અંદર જે રાક્ષસી વૃત્તિઓ રહેલી હતી, તેણે જે રૂપ ધારણ કરી લીધું, એટલે હવે તેના નિવારણ માટે થઈને ભગવાનને અતિશય અંદરથી કરુણા પ્રાપ્ત થઈ ગઈ. અનુભવવા લાગ્યા અને ઉપાય માટે થઈને એ ઘણીભર માટે ધ્યાનસ્થો થઈ ગયા. પણ શું ઉપાય? બસ આમ આવી રીતના કર્યું અને તે વખતે આંસુનું એક એક ટીપું આમ કરીને ટપક્યું, પૃથ્વી ઉપર પડ્યું અને બસ ત્યાંથી પછી રુદ્રાક્ષ ઉત્પન્ન થયો. આ એની વાત છે. એટલે એ બુંદો રુદ્રાક્ષ બની ગયા.

"સૌના કલ્યાણની કામનાથી કહું છું ફરી એક વખત કે જે રુદ્રાક્ષનું નામ પણ લે છે, તે દસ ગાયોનું દાન કર્યાનું ફળ મેળવે છે." દસ ગાયો કોઈક દાન કરી દીધું હોય, એટલું રુદ્રાક્ષનું દર્શન કરવાથી કે તેનો સ્પર્શ કરવાથી તે કરતાં બમણું ફળ મળે છે, 20 ગાયોનું દાન કર્યા બરાબર છે. જ્યારે તમે રુદ્રાક્ષને સ્પર્શ કરો છો, ભાવ જોઈશે, અથવા તો તેને તમે ખાલી નિહાળો છો, જુઓ છો કે આ રુદ્રાક્ષ છે અને પછી એને સ્પર્શ કરો છો, બે કરો એટલે 20 ને 20 40 થઈ ગઈ. તો આવી રીતે પુણ્યફળ વધતું જાય છે. તેથી વધુ શું કહું કે છે, કેટલું બધું આ અદભુત છે તે વિશે આ શ્લોકો કહેવાયા છે કે રુદ્રાક્ષ ક્યાં રહેલું છે, શું નામ છે, એને કેવી રીતે ધારણ કરવું, તેના કેટલા ભેદ છે અને કયા કયા મંત્રોથી તેને ધારણ કરવું છે. ત્યારે કહે છે કે, "દિવ્યં વર્ષસહસ્ત્રં તુ મીલિતે નયને મયા, ભૂમૌ અક્ષિપુટાભ્યાં તુ પતિતં જલબિન્દુ." એટલે કે સમાધિ અવસ્થામાં હજારો દિવ્ય વર્ષ વીતી ગયા.

જ્યારે મેં નેત્ર ખોલ્યા, તે વખતે આંખોમાંથી જળની બુંદ નીકળી પડી અને તે પૃથ્વી પર પડી. ત્યાં પૃથ્વી પરથી બુંદ મહારુદ્રાક્ષનું વૃક્ષ બનીને ભક્તો પર કૃપા કરવા માટે સ્થાવર એટલે કે અચલ બની ગઈ.

જે ભક્ત એને ધારણ કરે છે, પહેરવાનું નહીં, ધારણ કરવાનું, બેમાં બહુ ફરક છે. સોને મઢીને તમે પહેરી લો છો, ધારણ કરો છો, તેના દિવસે ને રાત્રે કરેલા પાપો હરાઈ જાય. તેના દર્શનથી લાખ ગણું અને તેને ધારણ કરવાથી કોટિ ગણું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. રુદ્રાક્ષ રુદ્રની આંખમાંથી જે નીકળ્યું છે, તે એટલું બધું પવિત્ર. તેને ધારણ કરવાથી મનુષ્યને જપ કરતા 100 અબજ ગણું પુણ્ય મળે. એટલું જ નહીં, શ્રદ્ધા અને ભાવપૂર્વક તેને ધારણ કરવાથી પણ લાખથી સો ગણું અને લાખ કરોડથી હજાર ગણું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે. ઋષિ યાદ આવે છે, હજાર લાખ કરોડ કાયમ બોલતો. મનુષ્ય રુદ્રાક્ષ ધારણ કરીને રુદ્રના જપ કરવાનું પુણ્ય મેળવે છે. આંબળા જેવડા રુદ્રાક્ષને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે. બહુ નાના રુદ્રાક્ષ કરતા આંબળા જેવો હોય તો એ શ્રેષ્ઠ કહેવાય. અહીં રુદ્રાક્ષના દર્શન કરવાનું અને ધારણ કરવાનું પુણ્યફળનું વિવેચન આવ્યું.

સામાન્ય રીતે તેની અસાધારણ ક્ષમતાનો ખ્યાલ આવતો નથી, પરંતુ જે સાધકો એને ધારણ કરે છે, ફરી કહું છું, પહેરતા નથી, ધારણ.

કરે છે તેઓનો અનુભવ છે કે રુદ્રાક્ષમાં આધ્યાત્મિક ગુણોની અધિકતાની સાથે સાથે તેનામાં હૃદયના વિકારોને દૂર કરવાની પણ પુષ્કળ ક્ષમતા રહેલી છે. હૃદયના વિકારો, હાર્ટ અટેકવાળી જે પરિસ્થિતિ છે, એ પેલું એ તો બધાની અંદર એ હેલ્પ કરે જ છે. પણ મૂળ વાત હૃદય એટલે તમારો અનુભવનો સંગ્રહ, તમારો અનુભવ પ્રદેશ. તેની અંદર રહેલા જે વિકારો છે તેને દૂર કરવાની ક્ષમતા છે. ક્રોધાયમાન થતો હોય તો શાંત થવા માંડે, બહુ શોકમગ્ન હોય તો એ શોકમાંથી મુક્ત થવા માંડે. આવા પ્રકારની જે સ્થિતિ થાય છે તેને હૃદયના વિકારો દૂર થયા એમ કહેવાય અને એ જવાથી આ બધા બ્લોક બોક તો બધા ખુલી જ જવાના છે. સહજપણે બધું સારું થઈ શકે છે, સારું થઈ શકે છે.

અહીં તેની મહિમાનું અતિશય વર્ણન કરવામાં આવેલું છે. જે રુદ્રાક્ષ બોર જેવડા હોય તેમને મધ્યમ અને ચણા જેવા હોય તે રુદ્રાક્ષને વિદ્વાનોએ અધમ કહેલા છે, પણ છતાં પણ તે રુદ્રાક્ષ લક્ષમાં રહે છે. હવે તેની પ્રક્રિયા વિશે કે તે મંગલકારી રુદ્રાક્ષ બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શુદ્ર જાતિના કલ્યાણ માટે વૃક્ષના રૂપમાં ભગવાન શિવની આજ્ઞાથી પૃથ્વી પર ઉત્પન્ન થયા છે. શ્વેત રુદ્રાક્ષને બ્રાહ્મણ વર્ણનું, લાલને ક્ષત્રિય વર્ણનું, પીળાને વૈશ્ય વર્ણનું અને કાળાને શુદ્ર વર્ણનું રુદ્રાક્ષ કહેવાય છે. રુદ્રાક્ષમાં પણ જો ચાર રંગ છે તો એ વર્ણ છે અને એના પ્રમાણે એના ભેદ છે. શ્વેત રુદ્રાક્ષને બ્રાહ્મણે, જે બ્રહ્મને જાણવાનો પ્રયત્નશીલ થઈ ચૂક્યો છે તે બ્રાહ્મણ; લાલ વર્ણના ક્ષત્રિય; પીળા રુદ્રાક્ષને વૈશ્ય અને કાળા રુદ્રાક્ષને શુદ્રે ધારણ કરવું જોઈએ.

પુષ્કળ મહેનતનું કામ જે કરતા હોય, બીજા લોકોના માટે થઈને નોકરી કરતા હોય, ખૂબ મહેનત કરતા હોય, એ બધાને કાળો રુદ્રાક્ષ પહેરવા લાભદાયી છે. કેમ? તો કે એ જે મહેનત શારીરિક અને માનસિક એ કરી રહ્યો છે તે કરવાની ક્ષમતા, ધૈર્ય, ધારણ બધું એને પૂરું પાડશે. પછી એ એમ કહે કે હું તો બ્રાહ્મણ છું કરીને સફેદ રુદ્રાક્ષ લાઈને પહેરી લેશે, એને એટલું બેનિફિટ થશે નહીં. એને જરૂર પેલી દવાની છે અને આવા ચોપડવાની પીવે છે એવી પછી ઘાટ થાય છે. એટલે તો કીધું છે કે શ્વેત રુદ્રાક્ષને બ્રાહ્મણે, જે બ્રહ્મને જાણવામાં જ એની અંદર લાગેલો છે તેને શ્વેત રુદ્રાક્ષ લેવો. ક્ષત્રિય વર્ણ જે છે તેને લાલ રંગનું પહેરવાનું, જેને સંરક્ષણનું કામ કરવું છે, કાયદો વ્યવસ્થા, સરહદો ઉપર કામ કરવાના છે, બીજા લોકોની સલામતી માટે કામ કરે છે, સિક્યુરિટી ગાર્ડ ને એ લોકો બધા જે કંઈ છે એ બધા છે.

અત્યારે તો આપણે દરેક સોસાયટીમાં આવા લોકોએ જો લાલ રંગનું રુદ્રાક્ષ ધારણ કર્યું હોય તો બીજાના કરતાં એને વધારે ફાયદો થશે, એને કામમાં બહુ સહાયક નીવડશે એમ.

એવી જ રીતે જે લોકો વેપારમાં લાગેલા છે, વૈશ્ય છે, જે અહીંથી ટ્રેડિંગ કરે છે કે વસ્તુઓ લાવીને બીજાને જગ્યાએથી લાવીને અહીંયા આગળ વેચે છે કે અહીં વાળી ત્યાં કરે છે, આવું જે વેપાર વિનિમય કહેવામાં આવે છે એવું કાર્ય કરનારા લોકોને પીળા વર્ણનું જો રુદ્રાક્ષ ધારણ કર્યું હોય તો એને બહુ ફાયદો કરશે. એના કામમાં, મનમાં, બધી રીતે એને બહુ એને શરીર સ્વાસ્થ્ય બધું સારું રહેશે અને સારી રીતે કામ કરશે.

મજબૂત, ચીકણા, એકસરખા, ગોળ, મોટા, કાંટાવાળા રુદ્રાક્ષને શુભ માનવામાં આવે છે. આમ દાણાદાર હોય, એની એક ચોક્કસ જાતની ડિઝાઇન હોય છે, એને શુભ કહેવામાં આવે છે. જેમાં સડો લાગ્યો હોય, તૂટેલું હોય, કાંટા વગરનું હોય, છેદ હોય અને જે બરાબર આમ જોવા માત્રથી પણ ઘણી વખત ખ્યાલ આવે કે આ બરાબર નથી, એવા પ્રકારનું હોય એ છ પ્રકારના રુદ્રાક્ષ ત્યાજ્ય છે. ભલે સફેદ હોય તોય અને લાલ હોય તોય કે કાળા હોય તો કે પીળા હોય તો પણ. જેમાં પ્રાકૃતિક કાળું હોય તે ઉત્તમ રુદ્રાક્ષ કહેવાય, કલર ચોપડીને કાળું કરેલું નહીં. માળામાં પરોવવા માટે જેમાં કાણું પાડવામાં આવ્યું હોય તેને મધ્યમ કહેવામાં આવ્યું છે. ધારણ કરવા માટે સરખા લાગતા, ચીકણા, મજબૂત, મોટા રુદ્રાક્ષોને રેશમી દોરામાં પરોવવા જોઈએ. બધાનો આકાર સામાન્ય, સૌમ્ય અને એકરૂપ હોવો જોઈએ. માળાની અંદર એક મોટો તો બીજો નાનો એવી રીતે માળા ન કરવી.

જેમાં સોના જેવી રેખા ઝળકતી હોય તેવું રુદ્રાક્ષ શિવ ભક્તોએ ધારણ કરવું જોઈએ.

એક રુદ્રાક્ષને ચોટલીની ઉપર અને માળામાં પરોવીને 30 રુદ્રાક્ષને મસ્તક ઉપર ધારણ કરવા જોઈએ. 30 અને એક એમ 31 થશે. એક ચોટલીમાં અને બાકીનું મસ્તકના ફરતે એવી રીતે રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા જોઈએ. 36 રુદ્રાક્ષ કંઠમાં, 16-16 રુદ્રાક્ષને બંને ભુજાઓ ઉપર અને બે, ત્રણ, પાંચ અથવા સાત શેરની માળા ગળામાં ધારણ કરવી જોઈએ. બે રુદ્રાક્ષ હોય, પાંચ હોય, સાત બહુ ઝીણા ઝીણા જે હોય છે તે. તો બે, પાંચ અથવા સાત શેરની માળા, એમાં હાર હાર હોય છે ને પંક્તિ જેને કહેવાય તે. કાનની વાળી, કુંડળ અને મુગટના રૂપમાં પણ રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા જોઈએ. વિશેષ સૂત્રમાં પરોવેલી માળાને બાજુબંધ અને કુક્ષીબંધના રૂપમાં પણ સૂતા-જાગતા હંમેશા ધારણ કરી રાખવી જોઈએ.

1,000 રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા તે ઉત્તમ. 1,000 રુદ્રાક્ષનું વજન કેટલું થાય? સારા ઉત્તમ રુદ્રાક્ષ લાવ્યા હોય તો વિચાર કરો. તે ઉત્તમ. 500 ને ધારણ કરવા તે મધ્યમ અને 300 રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા તે અધમ કહેવાયા છે: ઉત્તમ, મધ્યમ અને અધમ. તેથી એ પ્રમાણે તેમને ધારણ કરવા જોઈએ. "ઈશાન સર્વવિદ્યાના" એ મંત્ર બોલીને શિર, "ઈશાન મંત્રેણ કંઠે, તત્પુરુષેણ તુ અઘોરેણ ગલે ધાર્યમ્, તેનૈવ હૃદયે અપિ ચ" પછી મંત્રથી મસ્તકમાં ધારણ કરવું. "તત્પુરુષાય વિમહે મહાદેવાય ધીમહિ તન્નો રુદ્ર પ્રચોદયાત" એ મંત્રથી કંઠમાં અને "અઘોરે ભ્યો" એ મંત્રથી ગળા અને હૃદયમાં રુદ્રાક્ષને.

વિદ્વાનોએ અઘોર બીજ મંત્રથી હાથોમાં રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા જોઈએ. રુદ્રાક્ષની વચ્ચેના કાણામાં દોરો પરોવતી વખતે 'અ' થી 'ક્ષ' સુધીના 50 અક્ષરોને પ્રત્યેક રુદ્રની ભાવના સાથે આરોપિત કરવા. "રુદ્ર, રુદ્ર" એવી રીતે કરતાં કરતાં 50ને માળામાં પરોવવાના. ત્યાર પછી પંચબ્રહ્મ મંત્ર કે પંચાક્ષરી મંત્ર "ૐમ નમઃ શિવાય"થી રુદ્રાક્ષને અભિમંત્રિત કરવું. ત્યાર પછી અક્ષમાલિકા ઉપનિષદમાં જેમ બતાવ્યું હતું તે પ્રમાણે તેમાં પ્રાણ પ્રતિષ્ઠા કરવાની મૂળ મંત્ર દ્વારા. પછી એને પરોવવાનું અને પાંચ, સાત કે ત્રણ માળાની જેમ રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવા જોઈએ.

ત્યારે ભુસુંડીજીએ ભગવાન કાલાગ્નિ રુદ્રને પ્રશ્ન કર્યો કે, "આ રુદ્રાક્ષના કેટલા પ્રકાર છે? એમનું સ્વરૂપ શું છે? અને એમનાથી શું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે? મુખના પ્રકાર દ્વારા અરિષ્ઠ નિવારણ, તમામ પ્રકારના જે તકલીફો છે તેના નિવારણ માટે અને મનવાંછિત ફળ પ્રાપ્તિ વિશે જણાવવાની તમે કૃપા કરો."

ભગવાને જવાબ આપ્યો: "શ્રી ભગવાનુવાચ: એક મુખવાળું રુદ્રાક્ષ સાક્ષાત્ પરમ તત્વરૂપ છે. ઇન્દ્રિયોને વશ કરીને જે એને ધારણ કરે છે, તે પરાત્પર તત્વ શિવમાં લીન થઈ જાય. વિધિપૂર્વક ધારણ કરવાનું વિધિ પહેલા બતાવી દીધું. હે મુનિશ્રેષ્ઠ, બે મુખવાળા રુદ્રાક્ષને અર્ધનારેશ્વર કહેવાય છે. તેને ધારણ કરી રાખવાથી તેની ઉપર અર્ધનારેશ્વર ભગવાન શિવની કૃપા થાય છે. ત્રણ મુખવાળા રુદ્રાક્ષને અગ્નિ ત્રય સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે. તેને ધારણ કરી રાખવાથી સદેવ અગ્નિ ભગવાનની કૃપા રહે છે. ચતુર્મુખ ભગવાનના રૂપમાં ચાર મુખે રુદ્રાક્ષ કહેવાયું છે, ગણાયું છે. તેને ધારણ કરનાર પર ચતુર્મુખ ભગવાનની હંમેશા કૃપા રહે છે. પંચમુખી રુદ્રાક્ષને પંચબ્રહ્મ અર્થાત પંચમુખ વાળા શિવનું રૂપ ગણવામાં આવે છે. તેને ધારણ કરવાથી સ્વયં બ્રહ્મરૂપ ભગવાન શિવ પુરુષની હત્યા જેવા પાપનો પણ નાશ થઈ જાય છે.

ષણ્મુખી રુદ્રાક્ષને કાર્તિકેયનું સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે. ષણ્મુખ સિદ્ધાર્થ ષણ્મુખ રુદ્રાક્ષને કાર્તિકેયનું સ્વરૂપ ગણાવાયું. તેને ધારણ કરનાર પર મહાલક્ષ્મીની કૃપા થાય છે અને તેને ઉત્તમ આરોગ્યની પ્રાપ્તિ પણ થાય છે. જ્ઞાની મનુષ્ય તેને ગણેશ રૂપ પણ માને છે. તેથી બુદ્ધિમાનોએ વિદ્યા, બુદ્ધિ અને લક્ષ્મીની વૃદ્ધિ માટે થઈને તેને ધારણ કરવું જોઈએ એવું મનીષીઓએ જોયું છે, કહ્યું છે. એમનું માનવું પણ એવું જ એમના જ્ઞાનમાં આવ્યું છે.

સપ્તમુખી રુદ્રાક્ષ સાત લોક, સાત માતૃશક્તિ (બ્રાહ્મી, વૈષ્ણવી વગેરે સાત માતૃશક્તિઓ જે છે)નું એ સ્વરૂપ હોય છે. તેને ધારણ કરવાથી મહાન સંપત્તિ અને ઉત્તમ આરોગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. મહાન સંપત્તિ કઈ? બ્રહ્મ પ્રાપ્તિ સૌથી મહાન સંપત્તિ. એને પવિત્રતાપૂર્વક ધારણ કરવાથી હંમેશા મહાન જ્ઞાન અને સંપત્તિની પ્રાપ્તિ થાય.

અષ્ટમુખી રુદ્રાક્ષને આઠ માતાઓનું સ્વરૂપ કહેવામાં આવ્યું છે અને તેને અષ્ટવસુપ્રિય પણ કહેવાય છે. તે ગંગાજીને પણ ખૂબ વાહલું છે. સત્યવાદી માણસ તેને ધારણ કરે તો ત્રણેયની કૃપા થાય. કોની કોની? આઠ માતાઓની, ગંગાજીની અને અષ્ટવસુઓની પણ તેની પર કૃપા થાય છે.

નવમુખી રુદ્રાક્ષ નવ શક્તિઓ વાળા દેવતાએ છે એમ કહ્યું છે. તેને ધારણ કરનારને નવદુર્ગાની નવ શક્તિઓ પ્રાપ્ત થાય છે. નવદુર્ગા છે ને, તેની નવ શક્તિઓ તેને પ્રાપ્ત થાય.

દસમુખી રુદ્રાક્ષને યમ દેવતાનું સ્વરૂપ કહેવાય છે. તેનું દર્શન જ શાંતિ આપનારું છે. દર્શન કરો એટલે શાંત થઈ જાય. તેનું ધારણ પણ શાંતિદાયક છે. તેમાં સહેજ પણ સંશયને સ્થાન નથી.

એકાદશ મુખ રુદ્રાક્ષ એકાદશ રુદ્ર દેવતાનું જ સ્વરૂપ કહેવાય છે. તે 11 રુદ્રદેવ હંમેશા સૌભાગ્ય વધારનાર છે.

બાર મુખી રુદ્રાક્ષને મહાવિષ્ણુનું સ્વરૂપ કહેવાય છે. એને બાર આદિત્ય રૂપ પણ કહેવામાં આવે છે. એને ધારણ કરવાથી વ્યક્તિ મહાવિષ્ણુ અને આ 12 આદિત્ય પરાયણ.

તેરમુખી રુદ્રાક્ષને મનોકામના અને સિદ્ધિનો દાતા કહેવાયું છે. તેને ધારણ કરવા માત્રથી કામદેવની કૃપા થાય છે અને બધી રીતે શુભ કહેવાયું છે.

ચૌદમુખી રુદ્રાક્ષની ઉત્પત્તિ સાક્ષાત રુદ્ર ભગવાનના નેત્રમાંથી થઈ છે. એ પરમ આરોગ્ય પદ અને સર્વ રોગહારી છે. બીમાર લોકો એને ખોળીને પહેરવું જોઈએ, ધારણ કરવું જોઈએ. પહેરવાનું નહીં.

રુદ્રાક્ષ ધારણ કરનારે લસણ, ડુંગળી, પેંડાળું, શીઘરું, વીડવરા (એટલે પ્રકારનું શાક છે), અમુક પ્રકારના જે કંદ હોય છે આ બધા રતાળું અને દારૂ, માસ વગેરે અભક્ષ્ય વસ્તુઓનો ત્યાગ કરી દેવો જોઈએ. એનાથી પછી એ વસ્તુઓ ગ્રહણ કરી શકાય નહીં. અમાસ, પૂનમ અને અયન (અયન એટલે ઉત્તરાયણ અને દક્ષિણાયન બંનેના યોગ વખત), તુલા, મેશ વગેરે સંક્રાંતિના સમયે, રાત અને દિવસ જ્યારે એકસરખા હોય ત્યારે એને ગ્રહણ કરતી વખત રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવામાં આવે ત્યારે મનુષ્ય અતિશીઘ્ર પાપોમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

રુદ્રાક્ષના મૂળમાં બ્રહ્મા, નાળ છિદ્ર વાળા ભાગમાં વિષ્ણુ અને મૂળ રુદ્રાક્ષની રેખાઓમાં શિવ અને કંટક રૂપ બિંદુઓમાં સમસ્ત દેવતાઓનો નિવાસ હોય છે."

ત્યાર પછી સનતકુમાર હતા, તેમને પણ ભગવાન કાલાગ્નિ રુદ્રને પ્રશ્ન કર્યો કે, "હે ભગવન, રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવાનું વિધાન શું છે તે જણાવવાની કૃપા કરો."

તે વખતે નિદાદ (રઘુરાજાના જે ગઈકાલે આપણે વાત કરી હતી શિષ્ય છે, પુત્ર છે), જડભરત, દત્તાત્રેય, કાત્યાયન, ભરદ્વાજ, કપિલ, વશિષ્ઠ અને પીપલાદ આ બધા ઋષિઓ હતા. તેમણે ભગવાન કાલાગ્નિ રુદ્રને ચારે ફરતે આમ આસન લગાવ્યું અને પછી બધા બેસી ગયા.

ભગવાન કાલાગ્નિ રુદ્રે કહ્યું: "કેવી અદભુત સ્થિતિ છે! આટલા બધા ઋષિઓ ત્યાં બેઠા હોય ને પછી ભગવાન કાલાગ્નિ રુદ્ર એનો ઉત્તર આપે. આપ બધાનું આગમન શા માટે થયું છે? આપ બધા જુઓ." ભગવાનનો વિવેક જોઈએ આપણે, વિનય.

જોઈએ તો આંખમાં આંસુ આવી જાય. આપણે કેટલા પડીએ છીએ રોજે રોજ નીચે! એ કરુણામય છે. એ સાંભળીને ઋષિઓએ કહ્યું કે, "પ્રભુ, અમે પણ રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવાનો વિધિ જાણવાની ઈચ્છીએ છીએ." ત્યારે ભગવાન કાલાગ્ની રુદ્રે કહ્યું, "રુદ્ર ભગવાનના નેત્રોમાંથી ઉત્પન્ન થવાથી તેનું નામ રુદ્રાક્ષ પડ્યું છે." ભગવાન શિવ જ્યારે પ્રલય વખતે કરીને, પ્રલય પછી પોતાની સંહારક આંખને બંધ કરી દે છે, ત્યારે તે આંખમાંથી ઉત્પન્ન થતા હોવાથી તે રુદ્રાક્ષ કહેવાય છે. એ રીતે કાલાગ્ની રુદ્રે રુદ્રાક્ષનું રુદ્રાક્ષત્વ જણાવ્યુંદ. ગાયોનું દાન કરવાથી જે ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, તે જ ફળ રુદ્રાક્ષ નામનો ઉચ્ચાર કરવાથી મળે છે. તેને જ 'ભસ્મજ્યોતિ રુદ્રાક્ષ' કહેવાય છે. રુદ્રાક્ષને હાથથી સ્પર્શ કરીને ધારણ કરવાદી ૨૦૦૦ ગાયોનું દાન કરવા જેટલું ફળ મળે છે.

તે જમાનામાં ગાયનું દાન કરવું સર્વશ્રેષ્ઠ ગણાતું હતું, એટલા માટે કે તે વખતે ગાય આધારિત, જેને કહેવાય કે, એવી સમાજ વ્યવસ્થા હતી. ગામની અંદર ગાયો હોય, અને એ ગાય દૂધ આપે, એ દૂધનો વિક્રય થાય, એમનું દહીં બને, ઘી બને, બધું થાય. એ ગાય માટે ઘાસચારો લાવવાનું થાય, માણસને ખેતરમાં, જંગલમાં જવા-આવવાનું થાય. બસ, એમાં સમય લોકોનો એ થતો, એટલે આખી ઇકોનોમી એના ઉપર ચાલતી હતી. એટલા માટે ગઉંને ધન કીધું હતું, 'ગૌધન' એટલા એને ને. જ્યારે કહે છે કે, ૨૦૦૦ ગાયોનું દાન કરવા જેટલું ફળ મળે છે, માત્ર એનો સ્પર્શ કરવાથી.

બંને કાનોમાં રુદ્રાક્ષને ધારણ કરવાથી ૧૧,૦૦૦ ગાયોનું દાન કરવા જેટલું ફળ મળે છે. એને ધારણ કરનાર ૧૧ રુદ્રોની સમીપ પહોંચી જાય છે. મસ્તક ઉપર ધારણ કરવાથી એક કોટી ગાયોના દાનનું ફળ તેને પ્રાપ્ત થાય છે. કાન વગેરે સ્થાનોએ તેને ધારણ કરવાનું ફળ તો વર્ણવી શકાય એટલું તેમ પણ નથી, એમ કહે છે. એટલે અતુલ પુણ્ય ફળ પ્રાપ્ત થઈ જાય છે, એમ કહે છે.

આ રુદ્ર જાબાલો ઉપનિષદનો જે નિયમિત રૂપે પાઠ કરે છે, તે યુવક કે બાળક જે હોય, તે મહાન જ્ઞાની બને છે. નો પાઠ કરવા માત્રથી તે જ ગુરુ અને મંત્રનો નો ઉપદેશક પણ થાય છે. તે ગુરુ થાય છે અને મંત્રનો પણ ઉપદેશક થાય છે. તેના ઉપનિષદ મંત્ર વડે જ હવન પૂજન કરવું જોઈએ. એવાને પણ આપણે ઉપનિષદથી એનું હવન પૂજન કરવું જોઈએ, એમ કહે છે.

રાક્ષસો અને મૃત્યુના વિનાશ માટે ગુરુ દ્વારા પ્રાપ્ત કરીને રુદ્રાક્ષને ગળું, ભુજા કે ચોટલીમાં બાંધવું જોઈએ. જો એની દક્ષિણા માટે ગુરુને સાત દ્વીપો વાળી પૃથ્વી આપવામાં આવે, તો પણ તે ઓછી છે. એટલું બધું અદભુત જ્ઞાન આજે આપણે પ્રાપ્ત કરી લીધું. તેથી શ્રદ્ધાપૂર્વક જે આપવામાં આવે, તે જ દક્ષિણા છે અને ગુરુ તે ગ્રહણ પણ કરી લીધું કે સાત દ્વીપો વાળી આખી પૃથ્વી જો એને દાન આપવામાં આવે, તો પણ ઓછી.

આ ઉપનિષદનો જે બ્રાહ્મણ પ્રાતકાળે પાઠ કરે છે, તેના રાત્રે કરેલા પાપો નાશ પામે છે. અને સાયમકાળે તેનો પાઠ કરવાથી દિવસે કરેલા પાપો નષ્ટ થાય છે. જે સાધક બપોરમાં પાઠ કરે છે, તેના છ જન્મોમાં કરેલા પાપો પણ નષ્ટ થઈ જાય છે. પ્રત્યેક દિવસે સવારે અને સાંજે તેનો પાઠ કરવાથી, આ ઉપનિષદના મંત્રોનો અનેક જન્મોના પાપોમાંથી મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. અને ૬૦૦૦ લાખ ગાયત્રી મંત્રના જપ કરવા જેટલું પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય, તેટલું ફળ તેને પ્રાપ્ત થાય. તથા ચોરી, બ્રહ્મ હત્યા, ગુરુપત્ની ગમન, સુરાપાન વગેરે પાપોમાંથી પણ મુક્ત થઈને પવિત્ર થઈ જાય છે. બધા જ તીર્થોમાં જવાથી પ્રાપ્ત થનારું પુણ્ય પણ તે પ્રાપ્ત કરી લે છે.

પતિતો સાથે વાત કરવાથી જે પુણ્યનો ક્ષય થાય છે, જો શું કહે છે? પતિતો સાથે વાત કરવાથી જે પુણ્યનો ક્ષય થાય છે અને પાપ લાગે છે, તેમને પણ મુક્ત થઈને પવિત્ર થઈ જાય છે. જે બ્રહ્મમાં નથી, તે બધા જ પતિત જ છે. હવે ત્યાં આગળ જે વાતચીત તો થઈ રહી છે, તે નર પાપાચાર છે. સમજાયું? એટલા માટે કીધું તું કે, "તું સત્સંગ કરજે ભાઈ, સતનો સંગ કરજે, તું બ્રહ્મમાં જ રહેજે." એમ કહેવા માંગતા હતા લોકો. પછી એને નીચે લઈ આવ્યા અને પછી એમ કે કે ભગવાનની જ્યાં વાતચીત ચાલતી હોય, ભજન થતું હોય, આ થતું હોય, તે બધું પછી સત્સંગ કહેવા લાગ્યો. એટલે એ સત્સંગ થઈ ગયો. સાચો સંગ એક જ છે: સતનો સંગ. અને સત કેવળ એક ઓમકાર સતનામ. ઓ, બધા બાકીના બધા વાઈબ્રેશનોને ઢાંકી દેનારો અનુભવ કરો. તે વ્યક્તિ સેંકડો વ્યક્તિઓને પવિત્ર બનાવી દે છે અને શિવજીનું સાયુજ્ય પ્રાપ્ત કરી લે છે.

અંદરથી તેનો પુનર્જન્મ થતો નથી, પુનરાવર્તન પણ થતું નથી. ઓમ સત્ય છે, એવું આ ઉપનિષદ અહીંયા આગળ આપણને કહે છે. ઓમ જય સચ્ચા.